Gaslighting - Η αόρατη Ψυχολόγικη χειραγώγηση στις σχέσεις

Στην καθημερινότητα χρησιμοποιείται ο όρος gaslighting συχνά για να περιγραφεί η κατάσταση κατά την οποία σε ένα τσακωμό ο ένας θα προσπαθήσει να αντιστρέψει την αλήθεια , αμφισβητώντας την αντίληψη , τα συναισθήματα, την μνήμη και την λογική του άλλου . Ωστόσο κλινικά ο όρος gaslighting αποτελεί ένα πιο σοβαρό ψυχολογικό φαινόμενο.

Είναι η συστηματική ψυχολογική χειραγώγηση που δημιουργεί ταυτόχρονα τραύμα στη σχέση.

Ο σκοπός της συναισθηματικής χειραγώγησης gaslighting δεν είναι να κερδίσει αυτός που την χρησιμοποιεί απλώς μία διαφωνία αλλά να πλήξει την γνωστική ικανότητα του θύματος, την μνήμη του , την συγκέντρωση και την κριτική του ικανότητα. Διαστρεβλώνει συνεχώς την αντίληψη της πραγματικότητας του θύματος. Αναγκάζοντας έτσι το θύμα να είναι εξαρτημένο ψυχολογικά από τον ίδιο το θύτη στον οποίο αναζητά τι είναι πραγματικότητα καθώς το άτομο βιώνει μόνιμα μια αμφισβήτηση της κρίσης του.

Η ψυχοδυναμική του θύτη

Για να κατανοήσει κανείς το gaslighting πρέπει να εξεταστεί η ιδιαίτερη ψυχολογική δομή της προσωπικότητας του θύτη.

Η συναισθηματική χειραγώγηση δεν είναι μόνο μία συμπεριφορά του, έχει βαθιά ρίζα σε μία δυσλειτουργική προσωπικότητα στην οποία εμπεριέχονται και άλλα δύσαπροσαρμοστικά στοιχεία ή ανήκει στην κατηγορία των διαταραχών προσωπικότητας

Ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας

Για τον νάρκισσο η συναισθηματική χειραγώγηση είναι ένα εργαλείο που τον βοηθά να προστατεύσει το εγώ του από την ταπείνωση , να διατηρήσει την αίσθηση παντοδυναμίας του και να εξυπηρετήσει τις ναρκισσιστικές του ιδέες.

Αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας

Ο θύτης αυτής της κατηγορίας χρησιμοποιεί την συναισθηματική χειραγώγηση για να εκμεταλλευτεί, να ελέγχει και να χειρίζεται το θύμα για προσωπικό του όφελος χωρίς να αισθάνεται συμπάθεια ή ενοχες.

Πρωταρχικός αμυντικός μηχανισμός

Ο πυρήνας του gaslighting βασίζεται στην προβολή και προβολική ταύτιση. Ο κακοποιητής δεν αντέχει δικά του εσωτερικά ελλείμματα, ή τη δική του ντροπή. Επομένως υποσυνείδητα προβάλλει αυτά τα στοιχεία τουπου δε δέχεται ο ίδιος απέναντι στο θύμα του κάνοντάς το να πιστεύει ότι είναι ο μόνος που φταίει , που ξεχνάει που δεν έχει κριτική ικανότητα .

Περιπτώσεις που έχω συναντήσει

Τα άτομα που βιώνουν συναισθήματα χειραγώγησης δεν έρχονται στο γραφείο μου λέγοντας μου ότι βιώνουν gaslighting, αντιθέτως μου παρουσιάζουν κάποια συμπτώματα διάθεσης και συμπεριφοράς τα οποία εξετάζω πολύ προσεκτικά. αυτά λοιπόν είναι:

Σημαντική γνωστική αμφισβήτηση του εαυτού. Ο θεραπευόμενος συχνά βιώνει μια εσωτερική διαμάχη γι’ αυτό που έχει δει , έχει ακούσει, έχει νιώσει και απ’ αυτό που του επιβάλλεται από τον κακό ποιητή. Αυτό τον κάνει να νιώθει χαμηλή αυτοεκτίμηση και ανικανότητα.

Διαρκή υπεραγρυπνιση. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα του ατόμου είναι μόνιμα σε μια υπερδιέγερση , ψάχνοντας συνεχώς ποια είναι η αλήθεια και πώς θα βάλει όρια στην λεκτική κακοποίηση.

Αίσθημα απελπισίας. Η παρατεταμένη έκθεση σε κακοποίηση προκαλεί μια μορφή παράλυσης. Κάθε προσπάθεια προσέγγισης της αλήθειας προσκούει σε μια επιθετική άρνηση. Το θύμα παύει να υπερασπίζεται τον εαυτό του και παραδίνεται στην διάθεση του θύτη.

Σύνδεση με μετατραυματική διαταραχή: Η συμπεριφορά του θύτη συχνά εναλλάσσεται από επεισόδια κακοποίησης σε αιφνίδιων εκδηλώσεων στοργής. Αυτή η διαλείπουσα ενίσχυση δημιουργεί έναν ισχυρό δεσμό τραύματος , κάνοντας το χωρισμό εξαιρετικά δύσκολο. Η κλινική εικόνα του θύματος παρομοιάζεται με την εικόνα της τραυματικής διαταραχής. Χαρακτηρίζεται από κοινωνική απομόνωση , εμμονικες τάσεις  και αίσθημα αυτοενοχοποιησης.

Παρεμβάσεις και τρόποι αντιμετώπισης.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση του θύματος που υφίσταται gaslighting στοχεύει στην ενίσχυση της αυτονομίας του ατόμου και στην επούλωση του τραύματος του.

Η θεραπευτική σχέση δημιουργεί έναν ασφαλή δεσμό μέσα από τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται την αξία του και με τη βοήθεια του ειδικού καταστρέφεται η εικόνα που του έχει δημιουργήσει ο κακό ποιητής για τον ίδιο του τον εαυτό και χτίζεται μια άλλη υγιής εικόνα του εαυτού.

Οι κλινικοί θεραπευτές βοηθούν στην αναγνώριση των γνωσιακών διαστρεβλώσεων , επεξεργάζονται και αξιολογείται το πώς σας έκαναν να νιώσετε οι θύτες.

Τέλος η θεραπεία βοηθά στην οριοθέτηση του ατόμου μαθαίνοντας στον Θεραπευόμενο πώς να διαφοροποιεί τον εαυτό του, την αξία του και την πραγματικότητα που βιώνει απ’ τις ψυχιατρικές απαιτήσεις του κακοποιητή του.